Halk arasındaki bilinen adıyla yabani marul, acı marul, eşek marulu veya yağ marulu... Boyu bazen bir insan boyuna yaklaşan, yol kenarlarında, boş arsalarda, taşlık arazilerde ve bahçe duvarlarının diplerinde kendi kendine bitiveren o dikenimsi otu gözünüzün önüne getirin. Çoğumuzun "Aman yabani ot işte" deyip kökünden söküp attığı, yanından geçip gittiği bu bitki, aslında doğanın bize sunduğu en güçlü doğal ağrı kesicilerden ve sakinleştiricilerden biridir.
Özellikle ilkbahar aylarında, nisan-mayıs gibi filizlenmeye başlar. Yazın kavurucu sıcaklarına kadar boy atıp o kendine has uçuş uçuş sarımtırak çiçeklerini açar. Ülkemizin hemen her yöresinde, güneşi seven, biraz kurak alanlarda bolca bulunur. Sıradan bir marula benzese de, yapraklarını kopardığınızda veya gövdesini kestiğinizde içinden akan o beyaz, yapışkan ve oldukça acı süt (lateks) asıl şifanın saklı olduğu yerdir. Atalarımız bu bitkinin değerini çok iyi bilmiş, yüzyıllar boyunca sinirleri yatıştırmak, kasları gevşetmek ve geçmeyen ağrıları dindirmek için baş tacı etmiştir.
Yabani Marul Ne İşe Yarar, Faydaları Nelerdir?
Faydaları gerçekten saymakla bitecek gibi değil. En bilinen özelliği, içindeki 'laktukopikrin' adlı madde sayesinde harika bir doğal ağrı kesici olmasıdır. Baş ağrısı, eklem sızıları veya adet sancısı çekiyorsanız, vücuttaki kasları gevşeterek ağrıyı hafifletir. Aynı zamanda mükemmel bir doğal sakinleştiricidir. Geceleri uykuya dalmakta zorlanıyorsanız, yatakta dönüp duruyorsanız veya günün stresi omuzlarınıza bindiyse, sinir sistemini yatıştırarak deliksiz bir uyku çekmenize yardımcı olur. Sadece bunlarla da kalmaz; inatçı öksürükleri yumuşatır, o acımsı tadıyla sindirim sistemini uyararak hazmı kolaylaştırır ve karaciğerin temizlenmesine destek olur. Eski zamanlarda gece terörü yaşayan çocukları sakinleştirmek ve hiperaktivite belirtilerini hafifletmek için bile bu otun gücünden faydalanılmıştır.
Yabani Marul Evde Nasıl Kullanılır? (4 Pratik Yöntem)
1. Kurutulmuş Yaprak Hazırlığı (Toplama ve Saklama)
İlkbahar veya yaz başlarında, bitki henüz çiçek açmadan genç yapraklarını ve saplarını toplayın. Dikenleri elinize batabileceği için mutlaka eldiven kullanın. Soğuk suda yıkayıp böceklerden arındırdıktan sonra, havadar ve gölge bir yerde çıtır çıtır olana kadar kurutun. Bu kurutulmuş yaprakları yıl boyunca saklayabilirsiniz.
2. Sakinleştirici Yabani Marul Çayı (Uyku ve Sindirim İçin)
1-2 tatlı kaşığı kurutulmuş yabani marul yaprağını bir fincana koyun. Üzerine kaynamış (ama fokur fokur kaynamayan, biraz dinlenmiş) sıcak suyu dökün. Üzerini kapatıp 10-15 dakika demlenmesini bekleyin ve süzün. Tadı oldukça acıdır; bu yüzden içine nane, zencefil veya bir çay kaşığı bal ekleyebilirsiniz. Etkisini görmek için günde sadece bir kez, özellikle yatmadan önce için.
3. Ev Yapımı Yabani Marul Tentürü (Güçlü Etki İçin)
1 su bardağı dolusu taze doğranmış yaprak ve sapı bir cam kavanoza koyun. Üzerini tamamen geçecek kadar gıdaya uygun alkol (veya eczaneden temin edilebilecek uygun çözücü) ekleyin. Kapağını sıkıca kapatıp karanlık bir yerde 4-6 hafta bekletin, ara sıra çalkalayın. Süre bitiminde süzüp damlalıklı koyu renkli bir şişeye alın. Gece yatmadan önce dil altına veya suya damlatarak (5-10 damla) kullanabilirsiniz.
4. Geleneksel Yabani Marul Reçinesi (Doğal Ağrı Kesici)
Bitkinin gövdesini kırdığınızda sızan o beyaz sütü (özsuyu) toplayın. Bu sütü güneşte doğal yollarla kurumaya bırakın. Kurudukça rengi koyulaşacak ve yapışkan bir reçine halini alacaktır. Kazıyıp küçük bir cam kapta saklayın. Ağrınız olduğunda veya uyuyamadığınızda pirinç tanesi kadar ufak bir parçayı dilinizin altında eritin. Etkisi çok güçlüdür, kesinlikle aşırıya kaçılmamalıdır.
Zararları Nelerdir ve Kimler İçin Sakıncalıdır?
Zararları Nelerdir?
Yabani marul son derece güçlü etken maddelere sahiptir, bu yüzden dozaj çok önemlidir. Aşırı tüketimi veya önerilen miktarların üzerine çıkılması baş dönmesi, mide bulantısı, aşırı uyku hali, uyuşukluk ve hatta terlemeye neden olabilir. Çok yüksek dozlarda kullanıldığında kalp ritminde yavaşlama ve nefes darlığı gibi ciddi yan etkiler gösterebileceği unutulmamalıdır.
Kimin İçin Sakıncalıdır?
Bu bitki özellikle hamileler ve emziren anneler tarafından kesinlikle kullanılmamalıdır. Halihazırda antidepresan, uyku ilacı veya sinir sistemini baskılayan herhangi bir reçeteli ilaç kullanan kişiler için son derece tehlikeli olabilir; çünkü ilaçların etkisini tehlikeli boyutlarda artırabilir. Ayrıca glokom (göz tansiyonu) ve prostat büyümesi olan kişilerin bu bitkiden uzak durması, kronik rahatsızlığı olanların ise mutlaka doktoruna danışması şarttır.
Bilimsel Makale Referansları:
1. Wesołowska, A., Nikiforuk, A., Michalska, K., Kisiel, W., & Chojnacka-Wójcik, E. (2006). Analgesic and sedative activities of lactucin and some lactucin-like guaianolides in mice. Journal of Ethnopharmacology, 107(2), 254-258.
2. Besharat, S., Besharat, M., & Jabbari, A. (2009). Wild lettuce (Lactuca serriola L.) in traditional medicine and its pharmacological properties. Journal of Medicinal Plants Research, 3(11), 856-860.
3. Chadwick, M., Trewin, H., Gawthrop, F., & Wagstaff, C. (2013). Sesquiterpene lactones: benefits to plants and people. International Journal of Molecular Sciences, 14(6), 12780-12805.
4. Ren, J. L., & Chen, J. X. (2018). Phytochemical and pharmacological studies on the genus Lactuca. Chemistry & Biodiversity, 15(11), e1800295.