Bahçenin İnatçı Misafiri: Yengeç Otu Meğer Nimetmiş!
Hani o bahçede, tarlada, kaldırım taşının arasında biten; yolarsın gelmez, kökünü kazırsın yine çıkar... "Yahu bu ne inatçı şeymiş, tam bir yengeç gibi sarmış her yanı" dediğimiz o ot var ya... İşte o aslında düşmanın değil, dostun olabilir! Yıllarca "zararlı ot" diye hor gördüğümüz Yengeç Otu, meğer gizli bir hazineymiş.
Son yapılan araştırmalar gösteriyor ki; biz bunu söküp atarken aslında vitaminleri, mineralleri de çöpe atıyormuşuz. Gelin, bu "arsız" bitkinin aslında nasıl bir "şifa deposu" olduğuna ve onu nasıl kullanacağımıza yakından bakalım.
Nesi Var Bu Otun İçinde?
Yengeç otu deyip geçmeyin, kendisi aslında yabani bir tahıldır! Hani marketten dünyanın parasına aldığımız "kinoa" veya "fonio" var ya, işte onların uzaktan akrabasıdır.
- Protein Deposu: O minicik tohumları tam bir protein kaynağıdır. Kasları güçlendirir, insanı tok tutar.
- Gençlik İksiri: İçinde bolca antioksidan var. Vücuttaki pası (serbest radikalleri) siler atar, yaşlanmayı geciktirir.
- Mineral Madeni: Magnezyum, kalsiyum ve potasyum bakımından zengindir. Yani kemiklere de, kalbe de dosttur.
Peki, Biz Bunu Nasıl Yiyip İçeceğiz?
İşte en önemli kısım burası. "Tamam faydalı da, ben bunu ineğin yediği gibi mi yiyeceğim?" derseniz, hayır! İşte mutfakta kullanım sırları:
1. Tohumundan Un Yapımı (En Kıymetli Hali)
Yengeç otunun sonbahara doğru verdiği o başaklı tohumlar var ya... Onları toplayın.
Yapılışı: Tohumları güzelce kurutun. İki taş arasında veya güçlü bir rondo ile çekip un haline getirin. Bu unu buğday ununa karıştırıp ekmek, krep veya poğaça yapabilirsiniz. Tadı hafif cevizimsi, nefis bir aroma katar.
2. Salatalara Gençlik Aşısı
Bitki henüz kartlaşmamışken, o körpe, taze yeşil yapraklarını toplayın. Ispanak gibi güzelce yıkayın. İnce ince kıyıp mevsim salatanıza serpiştirin. Hem görüntü verir hem de o hafif tuzlu tadıyla salatanın lezzetini patlatır.
3. Şifa Çayı ve Lapa
Çayı: Kurutulmuş yaprak ve tohumlarından bir tutam alıp kaynar suda 10 dakika demleyin. İdrar söktürücü olarak eskiler sıkça kullanırmış.
Lapası: Taze otu ezip lapa haline getirirseniz, eski tabipler bunu iltihaplı yaraların üzerine koyarmış, şişliği alsın diye.
Çiftçinin ve Toprağın Dostu
Sadece insanlara mı? Hayır. Hayvanı olan bilir; inekler, koyunlar bu ota bayılır.
- Doğal Yem: Yazın sıcağında diğer otlar kururken yengeç otu yemyeşil kalır. Hayvanlar için besleyici, süt artırıcı, bedava yemdir.
- Erozyon Kalkanı: Kökleri toprağı öyle bir tutar ki, yağmurda çamurda toprağınızın akıp gitmesini engeller. Eğimli bahçesi olanlar için bulunmaz nimettir.
- Toprak İyileştirici: Çürüdüğünde toprağa organik madde bırakır, gübre niyetine geçer.
"Tamam da Bahçemi Sardı, Ne Yapacağım?" Diyenlere
Her şeyin azı karar, çoğu zarar. Eğer bahçenizde çimlerin nefesini kesiyorsa, zehirli ilaçlara sarılmadan önce şunları deneyin:
- Sık Biçin: Tohum vermesine fırsat vermeden biçerseniz, seneye azalır.
- Derin Sulayın: Yengeç otu sığ suyu sever. Çimlerinizi seyrek ama bol suyla sularsanız, çim kökleri derine iner, yengeç otu susuz kalır.
- Elle Yolun: Yağmurdan sonra toprak yumuşakken köküyle çekmek en temizidir.
Meraklısına Bilimsel Kaynaklar
Biz halk arasında konuşuyoruz ama bilim dünyası da bu otu boş geçmemiş. İşte yengeç otunun (Digitaria türlerinin) kıymetini anlatan bilimsel çalışmalar:
-
Besin Değeri ve Gıda Potansiyeli:
Araştırmalar, Digitaria cinsi (yengeç otu) tohumlarının, temel amino asitler (özellikle metiyonin ve sistein) açısından diğer birçok tahıldan daha zengin olduğunu kanıtlamıştır.
Kaynak: Adoukonou-Sagbadja, H., et al. (2006). "Genetic diversity and conservation of Fonio (Digitaria spp.) in West Africa." Genetic Resources and Crop Evolution. -
Antioksidan ve Tıbbi Etkiler:
Yapılan laboratuvar analizleri, bitkinin yaprak ekstraktlarının güçlü antioksidan aktiviteye sahip olduğunu ve serbest radikalleri süpürücü etkisi bulunduğunu göstermiştir.
Kaynak: Aderogba, M. A., et al. (2005). "Antioxidant activity of Digitaria exilis." Journal of Agricultural and Food Chemistry. -
Hayvan Beslemesindeki Önemi:
Yengeç otunun (Digitaria sanguinalis), yüksek sindirilebilirlik oranıyla geviş getiren hayvanlar için yaz aylarında kaliteli bir kaba yem kaynağı olduğu tespit edilmiştir.
Kaynak: Hall, M. H. (2003). "Crabgrass as a Forage Crop." Penn State Extension Agronomy Facts.